Ana içeriğe atla

Kürt Dil Bilimci ve yazar Celadet Ali Bedirhan'ın ölümünün üzerinden 68 yıl geçti

Kurdistan

Kürt Dil Bilimci ve yazar Celadet Ali Bedirhan’ın hayata veda etmesinin üzerinden 68 yıl geçti.

1893 yılında İstanbul'da dünyaya gelen Celadet Ali Bedirhan, 15 Temmuz 1951’de Suriye’nin başkenti Şam’da vefat etti.

Cizreli Bedirhan Bey'in torunu ve Kürt Teali Cemiyeti kurucularından Emin Ali Bedirhan'ın oğlu olan Celadet Ali, ilk ve ortaöğrenimini İstanbul'da tamamladı.

Bedirhan, 1. Dünya Savaşı sırasında, Osmanlı ordusunun Kafkasya Cephesi'nde subay olarak görev yaptı.

Osmanlı İmparatorluğu'nun dağılmasının ardından Kürt aşiretlerinin birliğini sağlamak için çaba göstermesine rağmen başarılı olamayan Celadet Ali Bedirhan,  1922 yılında kardeşi Kamuran Bedirhan'la birlikte Almanya'ya gitti. Almanya'da öğrenimini sürdüren Celadet Ali, 1925'te önce Kahire'ye geçti, bir süre sonra da Fransız mandası altındaki Suriye'ye yerleşti.

Bedirhan, Suriye'de Haco Ağa, Ekrem ve Kadri Cemilpaşa ve önde gelen diğer Kürt aydınlarıyla birlikte Xoybûn'un kuruluşunda aktif rol oynadı.

1930'lu yıllarla birlikte, siyasi çalışmalardan uzaklaşarak Kürtçe ile ilgili çalışmalarını yoğunlaştıran Bedirhan, 15 Mayıs 1932 yılında Hawar dergisini çıkardı. Hawar Dergisi’nin ilk sayısının yayınladığı 15 Mayıs her yıl “Kürtçe Dil Bayramı” olarak kutlanıyor.

Hawar Dergisi ile birlikte ilk kez Arap karakterli Kürt alfabesinin yanında Latin karakterli Kürt alfabesi de kullanılmaya başlandı. İlk 23 sayısı hem Latin harfleri hem de Arap harfleriyle yayınlanan Hawar Dergisi, 24. sayıdan itibaren bütünüyle Latin harfleriyle yayımlandı.

Kürtlerin, günümüzde kullandığı Kürtçe Latin alfabesi ilk kez Hawar dergisinde kullanıldı.

Hawar dergisinde çoğunlukla Kurmanci olmak üzere düzenli bir biçimde Sorani ve az sayıda da Zazaki yazılar yayınlandı.

Osmanlı dönemi Kürt basınından ayrı olarak Hawar'da Türkçe yazılara yer verilmemekle birlikte, dergide Fransızca bölümü vardı ve bazı Kürtçe yazılar Fransızca'ya da tercüme ediliyordu.

Hawar dergisi hem Kürtçenin standartlaştırılması hem de Kürtçe yazan kadronun yetişmesi anlamında bir okul işlevi gördü. Hawar'ın yazar kadrosu içinde Celadat Bedirhan dışında, kardeşi Kamuran Bedirhan, Osman Sebri, Nureddin Zaza, Cegerxwin, Kadri Can gibi bir çok ünlü Kürt yer aldı. 57 sayı yayımlanan Hawar, 1943'de yayın hayatına son verdi.

Bedirhan, 1942'de Şam'da Hawar'ın yanı sıra Ronahi ismiyle resimli bir Kürtçe dergi çıkardı. Başta Hawar'ın bir eki olarak çıkan Ronahi, Hawar'ın yayınına son vermesinin ardından bir süre yayınına bağımsız olarak devam etti.

Meşakkatli ve badirelerle dolu sürgün yaşamının son dönemlerinde, Şam’a bağlı Hecan köyünde çiftçilikle uğraşırken su kuyusunun çökmesi ile 15 Temmuz 1951'de yaşama gözlerini yuman Kürtçe latin alfabesinin kurucusu Celadet Bedirhan’ın mezarı Şam'dadır. Ölümünden sonra hayattayken yaptığı Kürtçe dil çalışmaları bir araya toplandı.

Eserleri

Elifba Kurdî (Kürtçe Alfabe)

Rûpelên Elfabê

Rêzimana Elifbaya kurdî

Rêzimana Kurdî (Kürtçe Gramer) (Roger Lescot ile birlikte)

Ferhenga Kurdî (Kürtçe Sözlük)

Günlük Notlar

De La Question Kurde / Kürt Sorunu Üzerine (Fransızca ve Türkçe)

Were Dotmam (Hawar Dergisi'nde yer alan şiirler)

Edirne Sükutunun İç Yüzü (Kamuran Bedirhan ile birlikte)

Mustefa Kemal'e Mektup

Dîbaca nimêjên Êzdiyan

Hevind

Yeni yorum ekle